XXIII Międzynarodowy Przegląd Zespołów Kolędniczych i Śpiewaczych "KOLĘDA 2017" - 4 lutego 2017 r.

XXIII Przegląd Zespołów Kolędniczych i Śpiewaczych „Kolęda 2017” – Konkurs Tradycji w Bogatyni 4 lutego 2017 roku.

„KOLĘDA” to konkurs tradycji i zwyczajów okresu zimowego, które zachowały się wśród potomków powojennych osiedleńców na Dolnym Śląsku. Mieszkańcy wsi w południowo-zachodniej części Dolnego Śląska zachowali do dziś wiele z tradycji, które wywodzą się z przedwojennych miejsc pochodzenia ich rodziców i dziadków. Bogatyńska „Kolęda” jest jedną z nielicznych inicjatyw pokazujących ich różnorodność. Konkurs stanowi zwyczajowe zakończenie okresu kolędowania i przedstawia stan zachowania tradycji w wioskach, z których przyjeżdżają uczestnicy. Jest to jedna z nielicznych okazji, by zapoznać się z różnorodnością tradycji obecnych w dolnośląskich wioskach.

 

Tegoroczny, XXIII Przegląd odbył się 4 lutego br. w Bogatyńskim Ośrodku Kultury, trwał od godz. 9.00 do 2300, a jego program realizowany był w następującym porządku:

 

część I - godz. 9.00 - 12.00

Seminaria tematyczne

Spotkaniu towarzyszyły warsztaty folklorystyczne przeprowadzone w formie seminariów. Uczestniczyli w nich nauczyciele i animatorzy kultury projektujący działania kulturalne związane z ochroną niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a także współpracujący z dziećmi, młodzieżą oraz dorosłymi w zakresie popularyzowania tradycji regionalnych: inscenizacji widowisk, prezentacji dorocznych zwyczajów i obrzędów.    Wykłady połączone z dyskusją miały na celu przedstawienie znaczenia i symboliki tradycji okresu świąt Bożego Narodzenia i Zapustów (czyli polskiego karnawału). Stanowiły zarazem swoistego rodzaju popularyzację wiedzy na temat obrzędowości dorocznej i rodzinnej, wskazując na ważność kontynuowania rodzimych tradycji i inspirując do tworzenia specjalnych projektów związanych z jej ochroną. Ponadto stały się również płaszczyzną wymiany doświadczeń. Oprócz panoramy tradycji okresu świąt zimowych przedstawiona została specyfika kulturowa regionu i potencjalne możliwości wykorzystywania jej zasobów w pracy placówek edukacyjnych i samorządowych instytucji kultury – metody pracy, źródła repertuarowe i formy prezentacji. Seminaria poprowadzili antropolodzy kultury: Ignacy Dumin -antropolog kultury, konsultant grup folklorystycznych, wieloletni juror konkursów tradycji, dokumentator tradycji Dolnego Śląska. Zbigniew Stańczyk - etnolog, socjolog związany z Uniwersytetem Stanforda w Kalifornii, vicepresident Polish Arts and Culture Foundation w San Francisco. Henryk Dumin - antropolog kultury, publicysta, laureat nagrody im. Oskara Kolberga, badacz tradycji w warunkach o przerwanej ciągłości  osadniczej na Dolnym Śląsku.

 

PROGRAM SEMINARIÓW

godz. 9.00 – Ignacy Dumin

"Magia w zimowym świętowaniu"

scenariusz: Okresowi zimowego przesilenia w kulturze tradycyjnej towarzyszą od czasów przedchrześcijańskich zabiegi o charakterze magicznym, które mają zapewniać dobry urodzaj i życzliwość otoczenia - duchowego i naturalnego. Mnogość stosowanych wtedy wróżb ma odsłonić tajemnice przyszłości. Prelekcja o źródłach tej wiary i jej psychologicznych uwarunkowaniach w kulturze polskich regionów, z których pochodzą rodziny współczesnych mieszkańców Dolnego Śląska.

godz. 10.00 – Zbigniew Stańczyk

"Symbole Świąt Bożego Narodzenia w kulturach świata"

scenariusz: Pomimo ścisłego związku z religią chrześcijańską symbole Bożego Narodzenia przechodzą metamorfozę w zetknięciu z innymi kręgami kulturowymi. Zachowując zewnętrzną formę nabierają innych znaczeń, czasem zbliżając się do istoty uniwersalnego przekazu. Choinki i Mikołaje, symbol gwiazdy jako rodzącego się światła często posiadają o wiele starsze korzenie, aniżeli chrześcijaństwo, a ich formy ulegały na przestrzeni stuleci przeobrażeniom do form, które znamy dziś.

godz. 11.00 - Henryk Dumin

"Mięsopust przed końcem czasu"

scenariusz: Czas zapustów, zwany też mięsopustem to karnawał kończący każdy kolejny rok. W kulturze tradycyjnej świat musiał w stanie prowokowanego chaosu wyczerpać się do końca, aby mógł zaistnieć czas nowy. Miał on w dawnych kulturach zwykle formę cyrkularną - kolistą i zawsze wracał do punktu wyjścia. Rytuały karnawałowe pomagały oczyścić ludzką przestrzeń z niepożądanej energii w sytuacji nadejścia nowego. Pozornie niefrasobliwe zabawy, czynienie hałasów i przywdziewanie masek w barwnych korowodach przebierańców miało bardzo racjonalne cele.

godz. 12.00 - 12.30 - dyskusja i konsultacje.

 

część II – godz. 12.30 - 23.00

Konkursowe prezentacje autentycznych tradycji w wykonaniu wiejskich zespołów śpiewaczych i obrzędowych z terenu Dolnego Śląska i Górnych Łużyc

godz. 12.30 -oficjalne rozpoczęcie Przeglądu

godz. 12.40 -prezentacje konkursowe, tradycyjnie ozdobione choinki, tradycje stołu wigilijnego i świątecznego, oracje, pieśni, obrzędy i widowiska

godz. 19.00 - w charakterze gościa specjalnego zaprezentował się wiejski zespół, którego praca stanowi wzór zachowania tradycji i wysokiej wartości artystycznej potwierdzonej werdyktem festiwalu kazimierskiego bądź innych o podobnym prestiżu. Podczas tegorocznej edycji Przeglądu zaprezentował się ZESPÓŁ PIEŚNI I TAŃCA „ŁASTIWOCZKA” Z PRZEMKOWA, który powstał z fascynacji folklorem, tradycją łemkowską i miłością do Łemkowszczyzny.

godz. 22.40 - uroczyste wręczenie nagród i zakończenie Przeglądu.

 

Wszystkie prezentacje konkursowe były niezwykłe. Bogactwo smaków, kolorów, zapachów, doznań muzycznych i teatralnych. Całe mnóstwo walorów artystycznych, które również znalazły swoje odzwierciedlenie w ocenie jury. Jednakże szczególną i kluczową uwagę Jury przywiązało do wierności przekazu, wzajemnego przenikania się kultur i jego dopuszczalnych granic. Oceniało:

- autentyzm prezentacji i ich zgodność z tradycją,

- walory widowiskowe i sugestywność kreacji aktorskich oraz kostiumów,

- zestaw dań, ich formę i smak,

- formę dekoracji choinek.

 

Jury w składzie:

  1. Henryk Dumin - etnolog, przewodniczący
  2. Zbigniew Stańczyk - etnolog, członek
  3. Ignacy Dumin - etnolog, sekretarz

po zapoznaniu się z prezentacjami 15 zespołów z terenu Dolnego Śląska, Czech i Górnych Łużyc w Niemczech, biorąc pod uwagę kryteria regulaminowe, postanowiło przyznać następujące nagrody i wyróżnienia w wyszczególnionych poniżej kategoriach konkursowych:

 

STOŁY WIGILIJNE I ZAPUSTNE

Prezentacje dotyczą tradycyjnych potraw spożywanych od dnia Wigilii przez czas Zapustów, aż do dnia Matki Boskiej Gromnicznej (2.II). Charakter sporządzonych potraw powinny odwoływać się do form i receptur charakterystycznych dla regionów pochodzenia wykonawców i ich rodzin - maksymalnie 12 potraw konkursowych. Należy tutaj nawiązywać do najdawniejszych, pamiętanych tradycji, unikać zaś stosowania np. naczyń z tworzyw sztucznych, czy obcych rodzimej tradycji składników potraw.

 

Zespołowe nagrody finansowe:

NAGRODY w wysokości po 150,00 zł przyznano:

  1. Zespołowi „DZIAŁOSZYNIANIE” z Działoszyna
  2. Zespołowi „ROZMARYN” z Markocic
  3. Zespołowi „SŁOWIAŃSKIE NUTY” ze Kopaczów-Sieniawka
  4. Zespołowi Związku Emerytów „RADOSTOWIANIE” z Radostowa
  5. Zespołowi „CZERNIANIE” z Czernej
  6. Zespołowi „GOŚCISZOWIANIE” z Gościszowa
  7. Zespołowi „JARZĘBINA” z Zawidowa
  8. Zespołowi „JARZĘBINA” z Skorzenic
  9. Góralskiemu Teatrowi Pieśni „DUNAWIEC” ze Zbylutowa
  10. Zespołowi „RZĄSINIANKI” z Rząsin

 

Zespołowe nagrody rzeczowe otrzymały gościnnie prezentujące się zespoły z Czech i Niemiec za krzewienie własnej kultury i tradycji:

  1. Regionální Organizace Zdravotně Postižených Liberec Sever
  2. Frauen-und Familienzentrum Zittau - dfb - Regionalverband Sachsen Ost e.V.
  3. Landfrauenkreisverein Görlitz e.V. - Hirschfelde
  4. Frauen auf dem Weg Nach Europa e.V. Görlitz
  5. Hartauer Kreative e.V.

 

Indywidualne nagrody rzeczowe przyznane zostały także wyszczególnionym poniżej autorkom potraw wigilijnych i zapustnych o wyjątkowych smakach i tradycjach, sporządzonych według zapamiętanych w gronach rodzinnych przepisów przekazywanych przez pokolenia:

JARZĘBINA z Zawidowa:

1.1. Bożenie Balickiej za wigilijną kapustę z grochem

2.2. Barbarze Szczucińskiej za zawijaniec makowy

JARZĘBINA ze Skorzenic:

3.1. Teresie Płotnickiej za poleską macza nicę z blinami

ROZMARYN z Markocic:

4.1. Marii Kozioł za lasowiacką zupę grzybową z fasolą

RADOSTOWIANIE z Radostowa:

5.1. Henryce Kliszcz za miodownik orzechowy

CZERNIANIE z Czernej:

6.1. Annie Płoczek za świąteczny susz

DZIAŁOSZYNIANIE z Działoszyna:

7.1. Irenie Włos za gołąbki z kaszą i serem polewane sosem grzybowym

GOŚCISZOWIANIE z Gościszowa:

8.1. Aleksandrze Łaniosze za potrawę z osmażanych ryb – „kuciabę”

SŁOWIAŃSKIE NUTY Kopaczów-Sieniawka:

9.1. Ewie Knap za pierogi z kapustą i grzybami

Góralski Teatr Pieśni DUNAWIEC ze Zbylutowa:

10.1. Jadwidze Puszkarz za suszone opieńki smażone z czosnkiem

RZĄSINIANKI z Rząsin:

11.1.Joannie Suchodolskiej za potrawę z karpia duszonego z warzywami sporządzoną według dawnego przekazu rodzinnego

 

PREZENTACJE SCENICZNE

Zespoły prezentują tradycyjne widowiska herodowe czyli “Herody”- chodzenie z szopką, gwiazdą, ze zwierzętami żywymi (np. z kozą) lub ich wyobrażeniami (np. z turoniem), wykonują repertuar pieśni kolędowych i pastorałek, a także wygłaszają oracje życzeniowe.

Zespołowe nagrody finansowe:

NAGRODĘ GŁÓWNĄ w wysokości 300,00 zł za przygotowanie widowiska „HERODY” w formie zgodnej z przekazem pokoleń oraz wykonania kolęd ludowych na wysokim poziomie wokalnym otrzymał:

Zespół „HERODÓW” z Gościszowa

Na szczególne wyrazy uznania zasługuje tu praca Pani Małgorzaty Potockiej od lat skutecznie motywującej kolejne grupy młodzieży w dziele przejmowania tradycji od starszych pokoleń mieszkańców wsi;NAGRODY w wysokości po 150,00 zł przyznano :

2.1. Zespołowi „DZIAŁOSZYNIANIE” z Działoszyna

3.2. Zespołowi „ROZMARYN” z Markocic

4.3. Zespołowi „SŁOWIAŃSKIE NUTY” ze Kopaczów-Sieniawka

5.4. Zespołowi Związku Emerytów „RADOSTOWIANIE” z Radostowa

6.5. Zespołowi „CZERNIANIE” z Czernej

7.6. Zespołowi „JARZĘBINA” z Zawidowa

8.7. Zespołowi „JARZĘBINA” z Skorzenic

9.8. Góralskiemu Teatrowi Pieśni „DUNAWIEC” ze Zbylutowa

10.9. Zespołowi „RZĄSINIANKI” z Rząsin

Oprócz stałych uczestników pojawili się również nowi wykonawcy w zespołach, w tym wielu przedstawicieli młodego pokolenia. Rodzi to nadzieje na kontynuację dzieła ochrony tradycji w tych społecznościach.

Ponadto Jury rekomenduje do udziału w tegorocznym 51. Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym nad Wisłą w ramach reprezentacji województwa dolnośląskiego:1. młodych Śpiewaków z grupy „HERODY” z Gościszowa do konkursu zespołów śpiewaczych 2. śpiewaczkę Feliksę Cierlik z uczniem Marianem Pukackim z Rząsin do konkursu Mistrz-Uczeń. Posiadany przez Nich wysoki poziom wokalny i wartościowy repertuar sprawi, iż będą godnie reprezentować region dolnośląski podczas tego prestiżowego festiwalu tradycji.

Każdemu zespołowi uczestniczącemu w XXIII edycji Konkursu Tradycji wręczono dyplom z życzeniami wszelkiej pomyślności i podziękowaniami za wspólne, bez mała rodzinne spotkanie, niezwykłe prezentacje konkursowe, a przede wszystkim współpracę i pomoc w zachowywaniu i utrwalaniu tożsamości kulturowej Dolnego Śląska. Dzieci i młodzież otrzymała słodkie upominki. Szczególne podziękowania skierowane zostały również do Stowarzyszenia „Silne Kobiety Bogatyni” za umożliwienie rozpisanie projektu o wsparcie finansowe realizacji zadania publicznego pod tytułem “Przegląd Zespołów Kolędniczych i Śpiewaczych “KOLĘDA ‘2017” - Konkurs Tradycji, dzięki któremu razem mogliśmy otoczyć należytą troską ludowe tradycje w regionie pielęgnując to, co najcenniejsze. Ponadto gorące podziękowania za przyjęcie zaproszenia oraz wspaniałą prezentację, która uświetniła konkursowe zmagania uczestników, otrzymał Zespół Pieśni i Tańca „ŁASTIWOCZKA” z Przemkowa. Ten dziecięco-młodzieżowy zespół łemkowski połączył w sobie stare bogactwo łemkowskiej tradycji z młodzieńczą pasją i niespotykaną energią. Artyści sięgając do źródeł łemkowskiego folkloru zaprezentowali bogaty repertuar przedstawiający tańce i pieśni łemkowskie, w oparciu o oryginalne teksty i melodie przekazywane przez starsze pokolenia. Zespół to również kapela, która wzmocniła przekaz artystyczny koncertu. “ŁASTIWOCZKA” zaprezentowała się w oryginalnych łemkowskich gorsetach, wyszywanych bluzkach i zapaskach. Pozostałe elementy stroju uszyte zostały według starych wzorów i projektów naśladujących tradycje łemkowskie. Przegląd jako „Konkurs Tradycji” pomaga utrwalać tradycje pochodzące z różnych regionów dawnej Polski, które przeniesione zostały przez osiedleńców na Dolny Śląsk po 1945 roku. Inicjatywa bogatyńska konsekwentnie realizowana w ciągu minionego czasu jawi się jako tzw. „dobra praktyka” w ramach zaleceń Konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Konkurs w wydatny sposób przyczynia się do wzmacniania przekazu tradycji. W ciągu wieloletniej realizacji nie uległa utracie jego formuła zachowująca nadal swą aktualność. Liczny udział dzieci i młodzieży, towarzyszącej pokoleniom dorosłych jest po części dorobkiem poprzednich dwóch dekad organizacji tej cennej inicjatywy, którą pozostaje na mapie regionu bogatyńska „KOLĘDA”. Stwarzanie corocznej okazji do komunikowania na płaszczyźnie publicznej o stanie zachowania tradycji wśród mieszkańców wsi powoduje zaistnienie szlachetnej rywalizacji i mobilizacji w dziele utrwalania własnego dziedzictwa. Walorem spotkania pozostaje zachowanie zasięgu międzynarodowego poprzez zaangażowanie do udziału szeregu grup z przygranicznych obszarów Niemiec i Czech. Mimo odmiennej specyfiki kulturowej, corocznie przygotowują one prezentacje zgodne z założeniami regulaminowymi. Stanowi  to ważną propozycję komunikującą o stanie zachowania tradycji w sąsiedzkich, przygranicznych rejonach. Jury wskazało również potrzebę kontynuacji konkursu, który wzmacnia poczucie tożsamości kulturowej mieszkańców Dolnego Śląska, integruje społeczności lokalne wokół wartości kultury tradycyjnej, a także zacieśnia więzy w ramach dobrosąsiedzkiej współpracy trans granicznej. Organizatorom Konkursu Tradycji podziękowano za jego sprawne, rzetelne przygotowanie i przeprowadzenie, a Samorządowi Województwa Dolnośląskiego oraz Miasta i Gminy Bogatynia za udzielone wsparcie. Zachwyt wzbudziła niezwykle efektowna, trafnie nawiązującej do ludowej stylistyki dekoracja sceny. Wyrafinowana prostota zastosowanych form i subtelna kolorystyka dopełniały wartości prezentowanych programów. Wszystkie te działania stanowią niezwykle ważny aspekt budujący świadomość istnienia wyższych wartości kulturowych. Dziedzictwo kultury tradycyjnej stanowi priorytetową wartość, która wzmacnia porządek społeczny i utrwala proces integracji międzypokoleniowej.  Jako takie zasługuje na uważność i należny szacunek, aby nie utracić najcenniejszych postaw obecnych wśród nas. Jest to nadzwyczaj poważne zobowiązanie Organizatorów i Władz Samorządowych związane z respektowaniem zaleceń Konwencji UNESCO w sprawie Ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego ratyfikowanej przez Rząd RP w dniu 16 sierpnia 2011 roku.

Organizator:

Bogatyński Ośrodek Kultury w Bogatyni

Współorganizatorzy realizacji zadania publicznego:

Stowarzyszenie „Silne Kobiety Bogatyni”, Urząd Miasta i Gminy w Bogatyni, Ośrodek Sportu i Rekreacji w Bogatyni

XXIII Przegląd Zespołów Kolędniczych i Śpiewaczych „KOLĘDA 2017” - Konkurs Tradycji był współfinansowany ze środków otrzymanych z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego. Informacje te znalazły się we wszystkich materiałach, informacjach dla mediów, ogłoszeniach oraz wystąpieniach publicznych dotyczących realizowanego zadania publicznego.

BOGATYŃSKI OŚRODEK KULTURY
ul. Żołnierzy II Armii Wojska Polskiego 1
59-920 Bogatynia
tel./fax 75 77 32 522
e-mail: bokbogatynia@o2.pl